Tezcan_S_F_Tezcan_N_Gulpercin_A_O_Karaba.pdf

School
The University of Nairobi*
*We are not endorsed by this school
Course
CHEM PHYSICAL C
Pages
6
Upload Date
Feb 11, 2024
Uploaded by BrigadierElementQuail31 on coursehero.com

Tezcan_S_F_Tezcan_N_Gulpercin_A_O_Karaba.pdf

School
The University of Nairobi*
*We are not endorsed by this school
Course
CHEM PHYSICAL C
Pages
6
Upload Date
Feb 11, 2024
Uploaded by BrigadierElementQuail31 on coursehero.com
Toplumda Böcek Farkındalığı Yaratılmasında BÖFYAP Projelerinin Yeri* Serdar TEZCAN 1** Füsun TEZCAN 2 Nilay GÜLPERÇİN 3 Ali Osman KARABABA 5 Alahattin KANLIOĞLU 6 Ahu ÜZÜM 4 Rukiye TANYERİ 4 Fatih YOLCU 4 Nazlı Deniz ÖZCAN 4 İrfan İLHAN 1 Rezan DUMAN 1 Aynur ÖNUÇAR 2 Ali Kemal BİRGÜCÜ 1 Mine ATALAY 1 Volkan ERASLAN 1 Seval ORUÇ 3 Tanıl BAYBORA 1 Mehmet Can ERSOY 1 1 Ege Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü, Bornova, İzmir, TÜRKİYE 2 Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü 35100 Bornova, İzmir (Emekli), TÜRKİYE 3 Ege Üniversitesi, Tabiat Tarihi Uygulama ve Araştırma Merkezi, Bornova, İzmir, TÜRKİYE 4 Ege Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Bornova, İzmir, TÜRKİYE 5 Ege Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Bornova, İzmir, TÜRKİYE 6 Ege Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Bornova, İzmir, TÜRKİYE * Bu çalışma TÜBİTAK tarafından desteklenen 107B027, 108B029, 108B058, 109B017 No'lu projelerin sonuçlarına dayanarak hazırlanmıştır. ** Sorumlu Yazar Geliş Tarihi : 02.12.2009 e-posta: [email protected] Kabul Tarihi : 08.01.2010 Özet Canlılar içinde en büyük grubu oluşturan böcekleri topluma tanıtmak, bilgilendirerek sevdirmek ve bu şekilde farkındalık yaratarak bilgi düzeylerini arttırmak üzere 2007-2009 yıllarında TÜBİTAK Bilim ve Toplum Projeleri kapsamında BÖFYAP (Böcek Farkındalığı Yaratma Projeleri) olarak anılan bir seri proje gerçekleştirilmiştir. Ege Üniversitesi'nde ilköğretim öğrencileri ile öğretmenlere yönelik olarak yürütülen projeler, teorik ve uygulamalı eğitimler şeklinde, 1369 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Doğadaki çalışmalarda böceklerin işlevlerinin gözlenmesine olanak tanınmış, böcek toplanmış, yakalanan böcekler makroskobik ve mikroskobik düzeyde incelenerek yakın temas sağlanmıştır. Konuyla ilgili değişik atölyelerin de yer aldığı çalışmalar 15-20 kişilik gruplar halinde gerçekleştirilmiştir. Her gruba çalışmanın öncesinde ve sonrasında birer anket uygulanarak ortaya çıkan değişikliğin ölçülmesine gidilmiştir. Ayrıca proje çalışmalarından sonra gerçekleşen geri dönüşümler alınarak ortaya çıkan farkındalığın kalıcılığı da izlenmeye çalışılmıştır. Basın-yayın ve diğer kuruluşlarla ilişkiye geçilerek toplumun ilgisi konu üzerine çekilmiş ve çevre eğitimi acısından katkıda bulunulmuştur. Anahtar sözcükler: Böcek farkındalığı, BÖFYAP, doğa eğitimi, ilköğretim öğrencileri, öğretmenler The Importance of BÖFYAP Projects in Raising the Awareness of Insects in the Society of Turkey Abstract A series of projects, called as 'The Projects of Raising Awareness of Insects'(BOFYAP), have been realized in order to increase the intellectual level of the society of Turkey by informing them about the insects which form the greatest group among living creatures within the framework of Tubitak Science and Society Project during the years of 2007-2009. These projects, carried out for the primary school students and teachers, have been conducted with the participation of 1369 participants at practical and theoretical levels. In the ield work the insects have been observed in their natural habitat and collected. Later on these collected samples have been studied at macroscobic and microscobic levels. Different activities in which different workshops existed have been realised for groups of 15-20 people. For each group questionaries have been given before and after the case study and then evaluated. In addition, feedbacks taken from the participants have been used in the evaluation of the awareness created by insect study. Public interest has been enhanced regarding the insect life and a certain amount of contribution has been made in the ield of enviromental education. Keywords: Awareness of insects, BOFYAP, nature education, primary school students, teachers, Turkey GİRİŞ Böcekler, canlılar içinde en büyük grubu oluşturmasına ve doğada çok önemli işlevler üstlenmesine karşın genellikle bu özellikleri bilinmemekte ve insanlar yakın çevreden başlayan ve daha sonra genişleyen bir çerçevede böceklere karşı tepki duyar hale gelmektedir. Oysa doğayı bir laboratuvar olarak ele alacak şekilde planlanan çalışmalarla başarıya ulaşılması ve doğanın en büyük canlı grubu olan böceklerin farkına vardırılması Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi 3 (1): 109-114, 2010 ISSN: 1308-3961, www.nobel.gen.tr
S. Tezcan ve ark. / Bibad, 3 (1): 109-114, 2010 110 mümkündür [1-2]. Buradan hareketle böcekleri topluma tanıtmak, bilgilendirerek sevdirmek ve bu şekilde farkındalık yaratarak bilgi düzeylerini arttırmak üzere 2007-2009 yıllarında TÜBİTAK Bilim ve Toplum Projeleri kapsamında BÖFYAP (Böcek Farkındalığı Yaratma Projeleri) olarak anılan bir seri proje uygulamaya konmuştur. Bu projelerin hedef kitlesi olarak, toplumda böceklere karşı var olan önyargılı yaklaşımın değiştirilmesinin küçük yaşlarda daha kolay ve kalıcı olacağı düşüncesinden hareketle, ilköğretim dönemindeki öğrenciler seçilmiştir. Bu amaçla ilköğretim öğrencileri ile öğretmenler projeler içinde yer almıştır. Öğretmenler aracılığıyla da daha fazla sayıda ilköğretim öğrencisine ulaşmak amaçlanmıştır. Bu kapsamda 2007 yılında BÖFYAP-İLK, 2008 yılında BÖFYAP-BÖCEK OKULU, BÖFYAP- ÖĞRETMEN, 2009 yılında da BÖFYAP-BÖCEK OKULU projeleri gerçekleştirilmiştir. BÖFYAP-İLK projesinde 7-14 yaş grubundaki ilköğretim öğrencilerine birer günlük program uygulanmış, BÖFYAP-BÖCEK OKULU projesinde 9-12 yaş grubundaki ilköğretim öğrencileri üçer günlük programa alınmıştır. Sadece 2008 yılında desteklenen BÖFYAP-ÖĞRETMEN projesinde de bir günlük program uygulanmıştır. Ege Üniversitesi'nde gerçekleştirilen BÖFYAP projelerinde Türkiye'nin değişik illerinden gelen 1369 katılımcının böcek farkındalığına ulaşması sağlanmıştır. YÖNTEM Proje etkinlikleri teorik eğitimlerin yanı sıra doğada ve laboratuvarda uygulamalı eğitimler ve çeşitli atölye çalışmaları şeklinde yürütülmüştür. Teorik eğitimlerde böcekler, sağlık, böcek müzesi, böcekler ve geleceğimiz, çevre duyarlılığı, böcek besleme ve böcek fotoğrafı çekimi konuları ele alınmıştır. Doğadaki çalışmalarda böceklerin davranışlarının gözlenmesine olanak tanınmış, böcek toplama yöntemleri uygulamalı olarak gösterilmiş, yakalanan böcekler makroskobik ve mikroskobik düzeyde incelenerek yakın temas sağlanmıştır. BÖFYAP-BÖCEK OKULU projesinde konuyla ilgili resim yapımı, fotoğraf çekimi ve böcek besleme gibi değişik atölyelerin de yer aldığı çalışmalar 15-20 kişilik gruplar halinde gerçekleştirilmiştir. Her gruba çalışmanın öncesinde ve sonrasında projelere göre farklı sayıda sorular hazırlanarak birer anket uygulanmış (Çizelge 1) ve katılımcılarda etkinlik sonrası gerçekleşen değişiklik ortaya konmuştur. Ayrıca proje çalışmalarından sonraki geri dönüşümlerle ortaya çıkan farkındalığın kalıcılığı da izlenmeye çalışılmıştır. Basın-yayın ve diğer kuruluşlarla ilişkiye geçilmiş, bazı ilköğretim okulları, üniversiteler ve çevre kuruluşlarında da konuyla ilgili konferanslar verilmiş, fotoğraf ve resim sergileri düzenlenmiştir. BULGULAR VE TARTIŞMA 2007-2009 Yıllarında gerçekleştirilen BÖFYAP projelerinden elde edilen sonuçlar aşağıda verilmiştir. Çalışmalara katılanlara ilişkin bazı sayısal bilgiler Çizelge 2'de görülmektedir. Katılımcıların cinsiyetlere göre durumu ise Çizelge 3'te yer almıştır. Katılımcıların böcekleri sevme durumu Çizelge 4'te verilmiştir. Anket tipi Böfyap-İlk (2007) Böfyap- Böcek Okulu (2008) Böfyap- Böcek Okulu (2009) Böfyap-Öğretmen (2008) Ön anket 22 27 27 32 Son anket 7 11 11 12 Çizelge 1. Anketlerde yer alan soru sayıları Projenin Adı Uygulanma Yılı Katılımcı Sayısı Böfyap-İlk 2007 1134 Böfyap-Öğretmen 2008 100 Böfyap-Böcek Okulu 2008 100 Böfyap-Böcek Okulu 2009 35 Çizelge 2. Çalışmalara katılanların yıllara göre sayısal durumu Çizelge 3. Katılımcıların cinsiyetlere göre oransal dağılımı Cinsiyet Böfyap-İlk (2007) Böfyap- Böcek Okulu (2008) Böfyap- Böcek Okulu (2009) Böfyap-Öğretmen (2008) Kız 50.35 42.00 60.00 66.00 Erkek 49.65 58.00 40.00 34.00
111 S. Tezcan ve ark. / Bibad, 3 (1): 109-114, 2010 Çizelge 4'te projeye katılanların çoğunun böcekleri sevdiğini ifade ettiği, fakat bu sevgi ile birlikte korkanların da azımsanmayacak oranda olduğu Çizelge 5'te görülmektedir. Çizelge 5'te katılımcıların böcek görünce ne yaptıkları sorusuna ankette verilen seçenekler dışındaki yanıtları kapsayan "diğerleri" başlığı altında çoğunlukla "tiksinirim, birini çağırırım, oradan uzaklaşırım, ezerim, öldürürüm" gibi ifadeler yer almış olup, bu ifadeler de korkunun ya da uzak durmanın bir açıklaması şeklinde yorumlanmıştır. Az sayıda katılımcı da "araştırırım, incelerim, böcek beslerim" gibi açıklamalarda bulunmuştur. Konuyu biraz daha açmak amacıyla sorulan projeye katılma nedeni sorusuna öğrenciler "böcekler hakkında daha fazla bilgi edinmek", "meraklarını gidermek", "korkularını yenmek", "böcekler konusunda deneyim kazanmak", "böcek sevgisi" ve "böcekleri korumak" gibi yanıtlar vermiştir. Aynı konuda öğretmenler ise "böcekleri tanımak ve öğrendiklerini öğrencilerine aktarmak", "böcek müzesini görmek ve okullarında böcek müzesi kurmak", "böceklerin farkına varmak" için projeye katılma istekliliğinde bulunmuştur. Böcek besleyenlerin durumu incelendiğinde elde edilen sonuçlar Çizelge 6'da verilmiştir. Çizelge 6'ya bakıldığında böcek beslemeyenlerin oranının, besleyenlerden önemli ölçüde (% 60.00-91.00) yüksek çıktığı görülmüştür. Beslenen böcekler içinde ise ağırlığı ipekböceği, karınca, uğurböceği ve çekirge oluşturmuştur. Dünyadaki canlı türleri içinde en büyük grubu oluşturan böceklerin tür sayısının tahminine yönelik soruya verilen yanıtların oransal durumu ise Çizelge 7'de görülmektedir. Dünyada bulunan böcek türü sayısının 1 000 000 dolayında olduğunun doğru tahmini, farklı projelerde % 34.22-63.00 arasında değişmiştir. Bu rakamlar yine de azımsanmayacak bir kitlenin doğru bilgiye gereksinimi olduğunu göstermektedir. Katılımcı öğrencilerin bilimsel görüşlerinin şekillenmesindeki yayınlar içinde, Tübitak yayınlarından ağırlıklı olarak Bilim Çocuk Dergisi'nin bilindiği, bunu Bilim ve Teknik ile Meraklı Minik Dergisi'nin izlediği görülmüştür. Öncelikle akla gelen böcek türlerinin yazılması istendiğinde hamamböceği, uğurböceği, karınca, çekirge, ipekböceği ve sinek belirtilmiştir. Sevme durumu Böfyap-İlk (2007) Böfyap- Böcek Okulu (2008) Böfyap- Böcek Okulu (2009) Böfyap-Öğretmen (2008) Seven 98.77 88.00 80.00 73.00 Sevmeyen 1.23 12.00 20.00 27.00 Çizelge 4. Katılımcıların böcekleri sevme durumu (%) Çizelge 5. Böcek görünce ne yaptıkları (%) Tepki tipi Böfyap-İlk (2007) Böfyap- Böcek Okulu (2008) Böfyap- Böcek Okulu (2009) Böfyap-Öğretmen (2008) Korkanlar 16.31 15.00 28.75 28.00 İlgisini çekmeyenler 11.64 25.00 14.29 7.00 Diğerleri 72.04 60.00 57.14 65.00 Böcek besleme Böfyap-İlk (2007) Böfyap- Böcek Okulu (2008) Böfyap- Böcek Okulu (2009) Böfyap- Öğretmen (2008) Besleyen 9.00 38.00 40.00 32.00 Beslemeyen 91.00 62.00 60.00 68.00 Çizelge 6. Katılımcıların böcek besleme durumu (%) Çizelge 7. Dünyadaki bilinen böcek türü sayısını doğru tahmin etme oranı (%) Böfyap-İlk (2007) Böfyap- Böcek Okulu (2008) Böfyap- Böcek Okulu (2009) Böfyap-Öğretmen (2008) 34.22 61.00 62.86 63.00
Page1of 6
Uploaded by BrigadierElementQuail31 on coursehero.com